Książki naszego dzieciństwa czyli polska ilustracja książkowa z PRL

Dziś chciałbym się zająć tematem, który darzę ogromnym sentymentem, tematem związanym z książkami mojego dzieciństwa.

Wstęp dotyczący designu z okresu PRL już był. Teraz przyszła kolej na projekty ilustracji do literatury dziecięcej, szczególnie bliskie mojemu sercu, które od dawna cieszą się dużym uznaniem, również za granicą. Nie bez podstawy ukuto pojęcie Polskiej Szkoły Ilustracji (zaraz obok Polskiej Szkoły Plakatu czy Polskiej Szkoły Filmowej). Na jej sukces pracowali znakomici polscy ilustratorzy: Jan Marcin Szancer, Olga Siemaszko, Maria Orłowska-Gabryś, Zbigniew Rychlicki i wielu innych.

Lata PRL to dla ilustratorów książek dla dzieci czas ogromnej swobody twórczej z jednej strony (w bajkach nie szukano ideologii, traktując ją w oderwaniu od rzeczywistości PRL) i ograniczeniami technicznymi z drugiej. Ilustratorzy musieli zmierzyć się z wyzwaniem drukowania w kiepskiej jakości – stare maszyny drukarskiej, papier był złej jakości, słabe gatunkowo farby i tusze. Dlatego na przykład Stanny czy Butenko decydowali się na czarno-białe projekty książkowe, za to z dekoracyjnymi czcionkami, ciekawym układem kolumn, nawiązywaniem do formy gazetowej czy pism urzędniczych. Bardzo ekspresyjny sposób ilustracji wybierali Siemaszko i Strumiłło, a kolaż stał się ulubioną techniką rysunku Mroza, Gawdzik-Brzozowskiej czy Skarżyńskiego.

Różnorodność stylistyki, swego rodzaju malarskość i autonomiczność są wyróżnikiem polskiego stylu. O sprawności warsztatowej już nie wspomnę:)

Książki dla dzieci, Polska Szkoła Ilustracji

W mojej biblioteczce zachowało się w sumie niewiele książek dla dzieci z tamtego okresu. Niemniej mój synek sięga do wielu z nich od dawna (przez tę pasję musiałam zakupić nowy egzemplarz Tuwimowych „Wierszy dla dzieci” z ilustracjami Olgi Siemaszko, bo te z 1965 roku nie przetrwałyby w całości).

Zacznę od Jana Marcina Szancera. Kto myśli, że nie zna jego twórczości – zwyczajnie jest w błędzie! Zilustrował ponad 200 książek (nie tylko dla dzieci – ilustrował Mickiewicza, Fredrę, Prusa, Tołstoja). Ja najbardziej pamiętam jego prace z „Baśni” H.Ch. Andersena – podobały mi się bardziej niż same baśnie i to dla nich wciąż do tej książki wracałam. Magiczne i piękne! Tak jak ta poniżej do „Calineczki”.

Calineczka, Baśnie Andersena, il. Szancer

„Dzielny ołowiany żołnierz”:Dzielny ołowiany żołnierz, Baśnie Andersena, il. Szancer

A tu „Brzydkie kaczątko”:Brzydkie kaczątko, Baśnie Andersena, il. Szancer

„Księżniczka na ziarnku grochu”:
Księżniczka na ziarnku grochu, Baśnie Andersena, il. Szancer

I oczywiście „Królowa śniegu”.Królowa śniegu, Baśnie Andersena, il. Szancer

Szancer zilustrował też „Lokomotywę” Tuwima, ale osobiście wolę wersję Olgi Siemaszko, której prace zdobią całe „Wiersze dla dzieci” J. Tuwima. Stworzyła niesamowicie oryginalny język wypowiedzi plastycznej. (Dygresja – ciekawe czy to celowy zabieg wydawcy, usunięcie nazwiska ilustratora z okładki – po lewej książka z 2011, po prawej z 1965).

Wiersze dla dzieci, J. Tuwim, il. SiemaszkoPoniżej strony z ilustracjami Siemaszko do „Lokomotywy” Tuwima…

Lokomotywa, Wiersze dla dzieci, J. Tuwim, il. Siemaszko

…a tu do „Ptasiego radia”…
Ptasie radio, Wiersze dla dzieci, J. Tuwim, il. Siemaszko

„Rzepka” już została wyciągnięta;)
Rzepka, Wiersze dla dzieci, J. Tuwim, il. Siemaszko

A tu „Warszawa”.Warszawa, Wiersze dla dzieci, J. Tuwim, il. SiemaszkoOlga Siemaszko przygotowała również ilustracje doAlicji w Krainie Czarów”:

Alicja w krainie czarów, Carroll, il. Siemaszko Alicja w krainie czarów, Carroll, il. Siemaszko Alicja w krainie czarów, Carroll, il. Siemaszko

„Przygodę na balkonie” Heleny Bechlerowej ilustrowała z kolei Maria Orłowska-Gabryś.

Przygoda na balkonie, H. Bechlerowa, il. Orłowska-Gabryś. Przygoda na balkonie, H. Bechlerowa, il. Orłowska-Gabryś. Przygoda na balkonie, H. Bechlerowa, il. Orłowska-Gabryś.

Ręka w górę (czyli lajk poniżej;)) kto czytał „Bajki Misia Uszatka” Czesława Janczarskiego – z ilustracjami Zbigniewa Rychlickiego. Możecie kojarzyć rękę Rychlickiego również z „Plastusiowego pamiętnika”. To on był również autorem scenografii do animowanej, lalkowej bajki „Miś Uszatek” – znanej chyba wszystkim (?).

Bajki Misia Uszatka, Cz. Janczarski, il. Rychlicki Bajki Misia Uszatka, Cz. Janczarski, il. Rychlicki Bajki Misia Uszatka, Cz. Janczarski, il. Rychlicki Bajki Misia Uszatka, Cz. Janczarski, il. Rychlicki

A teraz może mniej popularne, ale w mojej ocenie bardzo ciekawe ilustracje trzech kobiet (każda z nich pracowała swego czasu dla czasopisma „Miś”).

„Gospodarstwo Ani i Gosi” Anny Kozerskiej – ilustrowała Halina Gutsche.

Gospodarstwo Ani i Gosi, A. Kozerska, il. H. Gutsche Gospodarstwo Ani i Gosi, A. Kozerska, il. H. Gutsche Gospodarstwo Ani i Gosi, A. Kozerska, il. H. Gutsche

„Przygoda z małpką” Stefanii Szuchowej – ilustrowała Janina Krzemińska.

Przygoda z małpką, S. Szuchowa, il. J. Krzemińska Przygoda z małpką, S. Szuchowa, il. J. Krzemińska Przygoda z małpką, S. Szuchowa, il. J. Krzemińska

„Zajączek z rozbitego lusterka”Heleny Bechlerowej – ilustrowała Hanna Czajkowska.

Zajączek z rozbitego lusterka, H. Bechlerowa, il. H Czajkowska Zajączek z rozbitego lusterka, H. Bechlerowa, il. H Czajkowska Zajączek z rozbitego lusterka, H. Bechlerowa, il. H Czajkowska

Mają klimat, prawda?

Na koniec (jeśli ktoś dotrwał!) zagadka – uwielbiana przeze mnie i przez synka książeczka „Hipopotam lubi błoto” Wandy Chotomskiej (Krajowa Agencja Wydawnicza, 1978) posiada – wg mnie świetne! ilustracje Elżbiety Czyżewskiej – czy ktoś wie, czy to prace TEJ aktorki?

Hipopotam lubi błoto, W. Chotomska, il. E. Czyżewska Hipopotam lubi błoto, W. Chotomska, il. E. Czyżewska Hipopotam lubi błoto, W. Chotomska, il. E. Czyżewska

Dzisiaj znowu polska ilustracja książkowa dla dzieci przeżywa swój rozkwit. Perełki wydawnicze ukazują się raz za razem – aż mam ochotę kupować już książki dla kilkulatka, mimo że mój synek ma niecałe trzy:) O tej nieskrępowanej inwencji współczesnych ilustratorów napiszę jednak innym razem.

Jeśli mój wpis Ci się spodobał, kliknij „Lubię to” i/lub zostaw komentarz poniżej:)

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...